Historia konserwacji kościoła

Historia konserwacji kościoła Kościół p.w. św. Bernardyna ze Sieny i klasztor Bernardynów położone są u podnóża Wawelu w narożniku ulic Bernardyńskiej i Stradom.

Kościół murowany z cegły i częściowo z kamienia jest trójnawową bazyliką z transeptem i kopułą w krzyżu oraz dwoma wieżami. Trójprzęsłowemu prezbiterium towarzyszą po bokach aneksy obejmujące po stronie południowej kaplicę św.Anny i zakrystię a po stronie północnej kaplicę bł. Szymona z Lipnicy i składzik. Do kościoła od zachodu przylega czworobok zabudowań klasztornych.

Kościół wzniesiono w 2 połowie XVII w. (1659-1680), w miejscu zburzonej w czasie wojen szwedzkich świątyni Bernardynów. Nie ulegał przebudowom lecz kilkakrotnie w ciągu dziejów był odnawiany. Znacznym przeróbkom ulegało natomiast wyposażenie wnętrza.

Gruntowne prace przy odnowie wnętrza przeprowadzano w 2 połowie XIX. i w latach 20 XX w. oraz w latach 1967-69. W efekcie tych prac zmianie uległa kolorystyka ścian i ołtarzy.

Obecne prace remontowo-konserwatorskie w zespole klasztoru Bernardynów rozpoczęto od elewacji W. l. 1998-2001 odnowiono fasadę, elewacje boczne kościoła i klasztoru od ul. Bernardyńskiej.

Prace we wnętrzu kościoła rozpoczęły się w roku 2003 od konserwacji kaplicy bł. Szymona z Lipnicy, w której znajdują się relikwie przyszłego świętego.

Konserwacji poddano marmurowy XVII w. ołtarz wraz z nagrobkiem bł. Szymona, obrazy: ołtarzowy, malowany przez Jana Gotharda Brekhoffa, oraz obraz umieszczony we wnęce ściany południowej, przedstawiający modlącego się Szymona otoczonego 11 scenami z jego życia.

Komisja konserwatorska zdecydowała o konserwacji obecnej dekoracji malarskiej ścian i sklepienia kaplicy wykonanej w 1946r. przez Adama Stalony-Dobrzańskiego i Ludwika Gradowskiego. Malowidło to jest tematycznie związane z zakonem Bernardynów. Na ścianach bocznych widoki klasztorów i kościołów bernardyńskich w Polsce wg stanu przed 1939r., oraz sentencje i cytaty

z Pisma Świętego. Na sklepieniu symbole religijne, godła zakonne, przedstawienia Aniołów oraz świętych i błogosławionych czczonych w kościołach i zakonach franciszkańskich.

Prace konserwatorskie w kaplicy św. Anny przeprowadzone w l. 2004-2005 przywróciły XIX w. dekorację ścian i sklepienia (aut. Franciszka Matzke), rozczytaną po usunięciu XX w. przemalowań. Ściany kaplicy zdobi marmoryzacja z architektonicznym podziałem w formie płycin, a sklepienie zdobione jest złoconymi gwiazdkami W polach ośmioramiennych gwiazd sklepienia malowane są sceny: „św. Anna nauczające Matkę Boską” oraz „N.P. Maryja Niepokalanie Poczęta”

Do rekonstrukcji złotych gwiazdek sklepienia konserwatorzy wykorzystali oryginalny szablon odnaleziony podczas demontażu ołtarza.

Prowadzone podczas prac konserwatorskich badania historyczne ujawniły historię obecnego ołtarza.

Kaplica użytkowana była przez zakonnice z nieistniejącego już klasztoru SS. Koletek i w XVIII w. połączona była przewiązką z zabudowaniami klasztoru zakonnic. W XIX w. wymieniono XVII w. strukturę ołtarza św. Anny na XVIII w. strukturę ołtarza Dzieciątka Jezus tzw. Kaletańskiego

z klasztoru SS. Koletek. Cudami słynąca figurka Jezusa Kolatańskiego znajduje się obecnie w klasztorze SS. Bernardynek przy ul. Poselskiej w Krakowie a w ołtarzu w kaplicy św. Anny umieszczono rzeźbę św. Anny Samotrzeć pochodzącą z warsztatu Wita Stwosza.

Ołtarz kaplicy odzyskał barokową kolorystykę.

W 2005 r. rozpoczęły się kompleksowe prace konserwatorskie w prezbiterium kościoła, przy jego wyposażeniu i dekoracji ścian. Znajdujący się tu ołtarz gł. p.w. „Wieczerzy Pańskiej”, znajdował się bliżej zachodniej ściany prezbiterium. Po zakończeniu prac budowlanych w kościele w latach 80-90 XVII w., wydzielono chór zakonny. Retabulum ołtarza zawieszono wówczas na zachodnie ścianie

a mensę przesunięto w pobliże krzyża kościoła (w obecne miejsce). Budowę obecnego ołtarza kulisowego,w którym wykorzystano retabulum z siedemnastowiecznego ołtarza rozpoczęto w 1757r. a zakończono w 1765r. W połowie XIX w. ołtarz odnawiano. Po raz kolejny wielkie odnowienie nastąpiło w l. 1924-26. Usunięto wtedy zwierciadlane kolumny zastępując je kręconymi złoconymi. Podczas tych i kolejnych prac renowacyjnych w 1967r., strukturę ołtarza przemalowywano.

Działania konserwatorskie prowadzone w l. 2005-2006 objęły swoim zakresem dekorację wyposażenie prezbiterium w części chóru zakonnego. Zakończono konserwację dekoracji ścian i sklepienia, retabulum ołtarzowego z XVII w. z obrazem „Ostatnia Wieczerza „ (Franciszka Lekszyckiego), stalli i dwóch konfesjonałów, XVII w. polichromowanego portalu i polichromowanych drzwi do zakrystii.

W wyniku tych prac retabulum ołtarza odzyskało barokową kolorystykę. Odsłonięto i uzupełniono polichromię ołtarza z marmoryzacją w kolorze błękitnym na polerowanym srebrze w partii zwieńczenia i kostek pod bazami, oraz na pozostałej strukturze marmoryzację imitującą różowy marmur.

Obraz ołtarzowy po konserwacji został nabity na krosno samonaprężającej się konstrukcji z profili aluminiowych.

Prace przy dekoracji ścian i sklepienia zmierzały do przywrócenia najbardziej zbliżonego do pierwotnego, barokowego wystroju wnętrza. Wykonano konserwację XVII w. sztablatury sklepienia ujawnionej po usunięciu wtórnych nawarstwień. Przywrócono pierwotną aranżację kolorystyczną ścian z jej dekoracją sztukatorską..

W trakcie prac odkryto fragmenty figuralnej dekoracji freskowej, pierwotnie malowanej na całym architrawie gzymsowania, w żagielkach nad arkadami oraz w płycinach arkadowych. Odkrycie było zaskoczeniem, gdyż wg przekazów historycznych malowidła miały być usunięte podczas prowadzonych prac w XIX w. Komisja konserwatorska zdecydowała o odsłonięciu, konserwacji

i ekspozycji zachowanych fragmentów. Dekoracje te pochodzą prawdopodobnie z IV ćw. XVII w., a przedstawiają aniołki, putta oraz „Sceny Męki Pańskiej”.

Równocześnie, począwszy od końca lat 90-tych XX w. prowadzone są prace remontowe

w zabudowaniach klasztornych. Wyremontowany został refektarz, Aula bł. Szymona (dolny refektarz), cele zakonne. Wymieniono instalacje i stolarkę okienną. Obecnie dobiega końca remont dachów budynków klasztoru z wymianą pokrycia wykonanego z dachówki.

W 2007 roku planowana jest kontynuacja prac konserwatorskich we wnętrzu, przy dekoracji czaszy kopuły oraz przy ołtarzu głównym – kurtynie. Rozpoczną się tez prace przy wielkoformatowym obrazie T. Popiela „Panorama Golgoty” z Grobu Chrystusa.

Wykonane będą prace remontowe związane z uporządkowaniem otoczenia studni bł. Szymona, znajdującej się przy północnym murze kościoła. Planowana jest konserwacja XV w. płaszcza przyszłego świętego, który eksponowany będzie w kaplicy pod jego wezwaniem.

Prace konserwatorskie i remontowe w zespole klasztornym OO. Bernardynów w Krakowie, finansowane są ze środków Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa (w latach 1998-2006 wysokość przyznanych dotacji wyniosła 3.500.000 zł), ze środków własnych klasztoru oraz dotacji MSWiA – Funduszu Kościelnego.
                                                                                        Barbara Ferdek

 
 
 
Bernardyni kontakt
ul. Bernardyńska 2; 30-960 Kraków; e-mail: krakow@bernardyni.ofm.pl tel: 012 422 16 50